Domradio herinnert aan Turkse genocide

In Turkije begon 95 jaar geleden de systematische volkerenmoord op de Armeense christenen. In de Duitse pers houdt men zich in met herinneringen aan de historische voorloper van de Holocaust, want het noemen van de door de EU als genocide erkende misdaad zou hier levende leden van het dadervolk kunnen provoceren.

Des te meer is de ”Kölner Domradio” te loven, die het Mohammedaanse taboe doorbreekt:

Het is een van de meest zwarte hoofdstukken uit de Eerste Wereldoorlog: de volkerenmoord op de Armeniërs. Tot op de dag van vandaag beweert de Turkse regering, dat deze nooit zou hebben plaatsgevonden. Op 24 april 1915 begon de volkerenmoord met de arrestatie van 235 Armeense intellectuelen in Istanboel. 

Tussen 1915 en 1917 werden naar schatting tussen 600.000 en 1,5 miljoen Armeniërs vermoord. Ook tienduizenden Assyrische en andere christenen werden tijdens de Eerste Wereldoorlog door de toenmalige Ottomaanse regering vermoord. 

In het door crises door elkaar geschudde Ottomaanse rijk vormden de Armeniërs rond 1900 een autonome gemeente met beperkte rechten. Successen in de landbouw, het handwerk en de financiën wekten jaloezie. Voor veel Turken waren de onder westerse bescherming staande christenen de schuld aan het wegkwijnen en uiteenvallen van het rijk. Al aan het einde van de 19e eeuw kwam het tot eerste pogroms. Alleen al de slachtingen van 1894 en 1896 kostte aan 50.000 – 300.000 mensen het leven. Toen tussen 1909 en 1912 ook de Balkanvolkeren aandrongen op onafhankelijkheid of door de grootmachten geannexeerd werden, spitste de situatie zich toe: de in 1908 aan de macht gekomen Jong-Turken doelden op een uniform Turks rijk, wilden Turks als uniforme taal en de islam als enige culturele en religieuze basis. 

De Eerste Wereldoorlog leverde de gelegenheid om dit concept uit te voeren. Op bevel van het ministerie van binnenlandse zaken werd de politieke en maatschappelijke elite van de Armeniërs met duizenden tegelijk gearresteerd en de meeste zonder vorm van proces terechtgesteld. Tienduizenden stierven tijdens doodsmarsen in de Mesopotamische woestijn.

Naspel dat rechtsgeschiedenis schreef

Duitsland, destijds bondgenoot van Turkije, keek stilzwijgend toe, maar was nauwkeurig geïnformeerd. De Duitse viceconsul in Erzurum legde in 1915 vast: ”De Armeense kwestie moet nu in de huidige oorlog worden opgelost”, en wel ”in een vorm die gelijk zou staan aan een absolute uitroeiing van de Armeniërs.” Het verzet van een kleine groep werd wereldwijd bekend en ging de literatuurgeschiedenis in: in zijn succesroman ”De veertig dagen van de Musa Dagh” omschreef Franz Werfel hoe in de herfst van 1915 meerdere duizenden Armeniërs zich op de 1700 meter hoge berg Musa Dagh verschansten. Kort voordat ze moesten opgeven, werden ze door een Frans en een Brits oorlogsschip gered.

De gewelddaden hadden een naspel dat rechtsgeschiedenis schreef: na de oorlog drongen de overwinningsmachten voor het eerst aan op een proces tegen oorlogsmisdadigers. Een met Turken bezette krijgsraad in Istanboel stelde vast, dat de misdaden centraal werden voorbereid en veroordeelde 17 aangeklaagden ter dood, kon echter slechts drie terechtstellingen voltrekken. De belangrijkste daders vluchtten, werden echter gedeeltelijk door Armeense daders vermoord.

Taboe, dat langzaam openbreekt

Tot op de dag van vandaag belasten deze gebeurtenissen de internationale betrekkingen. Het Europese Parlement en 22 landen hebben dit gebeuren tot nu toe officieel ingeschaald als genocide. De deportaties zouden noodzakelijk zijn geweest i.v.m. de oorlog om de Armeniërs te hinderen aan opstanden en aan steun aan de Russische troepen, beweren Turkse historici tot nu toe. Men zou met bewijzen voor de volkerenmoord moeten komen, zegt minister-president Tayyip Erdog(an. Op de onlangs aangenomen genocidenresolutie in het Zweedse parlement reageerde hij beledigd: als dat niet zou ophouden, zou de regering de illegaal in Turkije verblijvende Armeniërs deporteren, dreigde hij. 

Het taboe is in de Turkse samenleving echter al lang breekbaar geworden. Een van de belangrijkste wegbereiders voor een andere manier van denken was de Armeens-Turkse journalist Hrant Dink, die in januari 2007 door een nationalist werd vermoord. In Istanboel zullen dit jaar voor het eerst grote manifestaties en herdenkingen aan het gebeuren plaatsvinden. Ook in Hamburg willen Armeense, Assyrisch-Aramese, Turkse en Koerdische vertegenwoordigers op zaterdag aan de vervolging herinneren.

De manifestaties vonden blijkbaar in grote stilte plaats, in ieder geval zorgden ze niet voor grote koppen in de grote kranten, wat gezien de aanleiding gepast geweest zou zijn. Op een poging van de locale krant uit Minden om bij te dragen aan de verwerking, reageerden de Turken onlangs in ieder geval nog zoals gebruikelijk. De FAZ bericht:  

Het is nog geen vier weken geleden, dat een groepje demonstranten van Turkse afkomst voor de redactie van het ”Mindener Tageblatt” opdook om met Turkse vlaggen en affiches met het portret van de Turkse stichter van de staat Atatürk tegen de zogenaamde eenzijdige verslaggeving van de krant te demonstreren. De aanleiding: een lezersbrief over de verwerking van de volkerenmoord op de Armeniërs in de jaren 1915 – 1917. Blijkbaar onder de indruk van de belegering publiceerde het ”Mindener Tageblatt” daarop een artikel, dat verzoenend was bedoeld en de tegenover de redactie tot uiting gebrachte bedoeling van de demonstranten, het ”Mindener voorstel” genaamd, bevat: ”Net zoals in een proces voor de rechtbank” zou door de Turken en Armeniërs de toedracht van de toenmalige gebeurtenissen gecontroleerd en beoordeeld moeten worden.

Ook de Europese uitgave van de Turkse krant ”Hürriyet” reageerde – de demonstranten hadden deze tegelijk meegebracht –, namelijk met een tekst die als oproep valt te lezen om naar het voorbeeld van het ”Mindener voorstel” een Europese lobby tegen de verwerking van de volkerenmoord op te richten. Daarin wordt een van de demonstranten geciteerd: ”De Turkse historie is zuiver. We moeten een eenheid in Europa vormen. De strijd is begonnen. De archieven zijn geopend. Wanneer u de waarheid te weten wilt komen, moet u komen en lezen en niet weglopen voor een confrontatie. De Turk heeft in zijn geschiedenis niets gedaan waarvoor hij zich zou moeten schamen.”

Men zou de gebeurtenis graag willen afdoen als een Duits-Turkse klucht in een kleine Duitse stad als deze niet exemplarisch voor het optreden van bepaalde Turkse kringen zou zijn, die hier in het land proberen een openlijke omgang met de volkerenmoord op de Armeniërs te verhinderen – en daarmee zijn erkenning en verwerking. Het is de politiek van de intimidatie van mensen, media en instellingen. Uit een gebrek aan kennis over de feitelijke situatie, uit de wens om conflicten met de oorspronkelijk uit Turkije afkomstige medeburgers te vermijden, gaan deze door de knieën.   

Bron:

http://www.pi-news.net/2010/04/domradio-erinnert-an-tuerkischen-voelkermord/

Vertaald uit het Duits door:

E.J. Bron

Share/Bookmark