Laboratorium Berlijn

Voordat kinderen veelplegers worden. Het ”Neuköllner Modell” zal spoedig in heel Berlijn worden toegepast. Met snellere procedures wil men de jeugdcriminaliteit indammen.

Als Berlin-Neukölln in het nieuws komt, betekent dat meestal niet veel goeds. Criminaliteit, armoede, sociale verwaarlozing en een gebrekkige integratie van buitenlanders hebben de stadsbuurt bekendheid gegeven. Neukölln zou de ”griezelfactor voor busreizen naar de hoofdstad” zijn geworden, klaagde districtsburgemeester Hein Buschowsky ooit. Maar nu is uitgerekend deze probleembuurt een voorbeeld geworden, en dat ook nog wel in de strijd tegen de jeugdcriminaliteit. Met het ”Neuköllner Modell” voor een snelle gerechtelijke vervolging van kleinere delicten wil Berlijn verhinderen dat jeugdige delinquenten gevreesde veelplegers worden.

Op dit moment zijn er in de hoofdstad ongeveer 850 veelplegers, dus delinquenten, die ervan worden verdacht binnen één jaar tien of meer delicten van enig gewicht te hebben gepleegd en van wie te verwachten is dat ze zo zullen doorgaan. Meer dan 200 veelplegers komen uit de politiedirectie 5, die verantwoordelijk is voor de districten Friedrichshain-Kreuzberg en Neukölln. ”Steeds minder daders zijn verantwoordelijk voor steeds meer delicten”, zegt het hoofd van de recherche Manfred Schmandra, chef van de afdeling misdaadbestrijding van politiedirectie 5. ”Daarom is het zo belangrijk dat we ingrijpen, voordat criminele jongeren afglijden naar een criminele carrière. Schmandra is er vanaf het begin van het ”Neuköllner Modell” bij. Het project werd al uitgebreid naar twee andere politiedirecties. Vanaf juni moet de ”bespoediging van de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure”, zoals het model in ambtelijk Duits heet, uitgebreid worden op heel Berlijn.

Het concept is echter geen wonderwapen tegen criminele veelplegers. Het houdt zich bezig met jongeren, die opgevallen zijn door het plegen van meerdere kleine delicten, bijvoorbeeld door winkeldiefstal, zaakbeschadiging, bedreiging of belediging. Met behulp van het ”Neuköllner Modell” dienen deze daders sneller dan tot nu toe berecht te worden. ”Er moet vooral snel gereageerd worden op misstappen op jeugdige leeftijd, zodat de maatregelen pedagogisch zinvol zijn”, zegt Kirsten Heisig (foto), initiatiefneemster van het model. De jeugdrechter bij het kantongerecht Tiergarten, praat zakelijk over de criminaliteitsproblemen in Neukölln. ”Geweld explodeert op een behoorlijk vroeg tijdstip in het leven van deze jongeren. Thuis functioneert vaak niets meer. Dan is het heel nadelig wanneer procedures zo lang duren.”

Heisig ging op zekere dag naar het politiebureau in haar district met de boodschap, dan men bepaalde procedures zou kunnen versnellen. Haar optreden was nogal ongebruikelijk – de rechter had hierover niet eens de leiding van de politie geïnformeerd. Daar leidde haar optreden dan ook tot irritaties. Maar Heisig liet zich niet van de wijs brengen en kon politiepresident Dieter Glietsch voor zich winnen voor een pilotproject. ”Mijn optreden was niet echt diplomatiek”, zegt ze. ”Maar ik wilde het wiel immers niet opnieuw uitvinden, maar slechts effectiever gebruikmaken van de bestaande voorschriften ter bespoediging van jeugdstrafrechtprocedures.”

Al sinds het midden van de jaren-70 van de vorige eeuw bestaat de mogelijkheid van ”de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure” volgens paragraaf 76 van de wet op de jeugdrechtbanken. Deze is bedoeld voor eenvoudige gevallen van lichte delicten, waarvoor geen gevangenisstraf te verwachten is, maar opvoedkundige maatregelen zoals het deelnemen aan een anti-geweldstraining of ook wel tuchtmiddelen als werkstraffen. De meest scherpe sanctiemogelijkheid is een jeugdarrest tot vier weken. Omdat in de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure niet dezelfde formaliteiten gelden als anders in jeugdrechtbankprocedures, kan er sneller gehandeld worden, met het motto: de straf volgt op de voet.

In de praktijk echter speelt de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure niet de rol die hij volgens zijn voorstanders zou moeten spelen. En zelfs wanneer hij gebruikt wordt, duurt het vaak maanden tot er een veroordeling volgt. Vaak ontbreken simpelweg het bewustzijn en de motivatie om de procedures op te starten en te bespoedigen. Dan treedt het ”Neuköllner Modell” in werking. Rechter Heisig en hoofdofficier van justitie Rudolf Hausmann, die ook behoort tot een van de wegbereiders van het model, hebben tijdens politiescholingen al velen voor hun plan gewonnen. 

Want de politie neemt een sleutelpositie in het concept in. De gevallen, die in aanmerking komen voor een versnelde procedure, moeten niet pas bij de officier van justitie of bij de rechter worden geïdentificeerd. Deelt de officier van justitie de inschatting, dat een geval geschikt zou zijn voor de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure, dan wordt deze met voorrang door de politie behandeld. Per koerier en niet met de gewone post komen de aktes dan bij de officier van justitie terecht. Daar volstaat een telefoontje om een beslissing in de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure aan te vragen. Voor de mondelinge behandeling volstaat ook de dienstkamer van de jeugdrechter, wanneer er geen rechtszaal vrij is. Dankzij het ”Neuköllner Modell”, aldus Hausmann, zou het gelukt zijn jeugdstrafrechtprocedures binnen enkele weken af te handelen. Het verdringen van de daad zou daardoor erg moeilijk zijn. ”De jongere wordt tot aan de hoofdzitting bijna iedere week aan de zaak herinnerd.”

Bij de jeugdrechtbankhulp waarschuwt men echter voor overdreven spoed. ”Het zou niet bij de filosofie van de opvoeding in het jeugdrecht passen, wanneer er niet meer genoeg tijd zou zijn voor de jeugdzorg om de jongeren en hun families te adviseren en de officier van justitie en de rechtbank hulp te bieden bij de beslissing”, zegt Thomas Weylandt, chef van de jeugdrechtbankhulp Neukölln. Men zou echter tot nu toe geen negatieve ervaringen hebben meegemaakt. ”Maar in plaats van drie weken van de duur van de procedure, kunnen we beter spreken van zes tot acht weken, dat is realistischer.” Of het überhaupt zinvol is om mankracht op de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure te zetten, betwijfelt Dirk Behrendt, rechter en woordvoerder juridische zaken van Bündnis 90/Die Grünen in het Berlijnse parlement. ”De jongeren, over wie we ons echt zorgen maken, worden niet gepakt, omdat de sanctiemogelijkheden in de vereenvoudigde jeugdstrafrechtprocedure niet voldoende zijn voor de zware gevallen.” Wanneer deze procedures blijven liggen, omdat eerst de lichtere gevallen worden behandeld, zou daarmee crimineelpolitiek gezien niets gewonnen zijn. Hausmann begrijpt de bezwaren niet. Bij de politie zouden er verschillende mensen verantwoordelijk zijn voor lichtere en zwaardere delicten. En door de vereenvoudigde procedures zou er bij de officier van justitie capaciteit vrijkomen.

De cijfers over het ”Neuköllner Modell” zeggen tot nu toe nog niet veel. Per slot van rekening werd het tot nu toe slechts op een smalle basis en pas korte tijd uitgeprobeerd. De Berlijnse senator van justitie Gisela von der Aue is niet van plan om het wetenschappelijk te evalueren. Dat zou niet nodig zijn, ”omdat de deelnemers sowieso nauw samenwerken”, luidt de motivering van haar kantoor. Daadwerkelijk zou het wel eens moeilijk kunnen zijn om uit te filteren welke bijdrage versnelde jeugdstrafrechtprocedures kunnen leveren aan de bestrijding van de criminaliteit. Anekdotische bewijzen voor ”een zekere verzoening” ziet Hausmann echter al. Men zou positieve berichten krijgen van schooldirecties en leraren. Ook in andere delen van Duitsland heeft men het ”Neuköllner Modell” opgemerkt, zegt Hausmann. ”Zelfs in Beieren.” 

Bron:

http://madrasaoftime.wordpress.com/2010/05/11/laboratorium-neukolln/

Auteur: Time

Vertaald uit het Duits door:

E.J. Bron

Share/Bookmark